Uitmuntendheid: Deugd van de Maand

In de war

Een paar weken voordat ik een deugdenblog schrijf, duik ik al in die deugd. Ik lees erover, zoek quotes die mij inspireren en ben nieuwsgierig naar welke verhalen rond de deugd bij mij naar boven komen borrelen.

De deugd van december 2025 is uitmuntendheid (synoniem voor: excellentie, voortreffelijkheid). In de zoektocht naar een persoonlijk verhaal kom ik steeds bij perfectionisme uit en blijf daar hangen. Waarom is dat? Als ik de deugdenkaart(en) lees, kom ik nergens het woord 'perfect' tegen. En ik voel dat perfectionisme niet hoort bij uitmuntendheid... maar wat er dan niet klopt - daar kan ik niet de vinger op leggen.

Perfectionisme 

Net als veel anderen die worstelen met perfectionisme, ga ik vaak over mijn grenzen, kan ik moeilijk tevreden zijn met resultaten die beter hadden gekund, ben ik snel uitgeput en ben ik kritisch op mezelf.

Inmiddels weet ik dat de oorzaak daarvan deels ligt bij mijn zwart-wit denken. Ik heb (als het om mijzelf gaat) heel erg moeite om genuanceerd te denken. Om mildheid in te zetten. Ik leg mijzelf hoge waarden en normen op.

Als een ander iets niet kan, iets niet of slechts deels lukt, kan ik tig redenen bedenken waarom dat zo is. En die redenen, de verhalen die ik bedenk, helpen mij dan gemakkelijk te accepteren dat het resultaat anders is dan verwacht. Mijn 'norm' is dan: als je je best maar hebt gedaan.

Regelmatig lukt iets mij niet helemaal. Of helemaal niet. En dan heb ik geen verhaal dat mij helpt accepteren. Mijn conclusie? Het was niet goed. En niet goed is hetzelfde als fout. Terwijl ik dit zo opschrijf, realiseer ik mij dat ik weet dat die redenering mank gaat – maar toch voelt het logisch...

Ik snapte als kind en als tiener 'voldoendes' niet - en heb er nog steeds moeite mee. Als leraren lesstof opgeven, dan wordt er niet gezegd: bestudeer dit zo goed dat je tijdens de toets, proefwerk of examen kunt laten zien dat je 55% of 60% van de stof kent en/of begrijpt. (Of doen ze dat inmiddels wel?)

En ik heb een cijferlijst bij een diploma waarop een 1 staat tussen alle achten en negens... want ik moest als examenopdracht een rapport schrijven en had te weinig tijd om dat te doen. Ik wist dat ik zeker twee weken nodig had om de opdracht uit te kunnen werken en ik had maar 1,5 dag. Dus deed ik die opdracht niet. En daar was ik tevreden mee, want: ik doe iets goed of ik doe het niet.

Motivatie

Ik vind het nog steeds erg moeilijk mezelf te motiveren iets te doen als ik niet weet of ik een goed resultaat neer kan zetten. Wanneer ik weet dat het resultaat mager zal zijn, vertoon ik vaak uitstelgedrag of ik 'bevries', dan lukt er helemaal niets meer.

Er zijn een paar zinnen die me tegenwoordig helpen:

• "Anything worth doing is worth doing badly." – G. K. Chesterton Alles wat de moeite waard is om te doen, is de moeite waard om slecht te doen."

• Progress, not perfection. Ontwikkeling, niet perfectie.

• “Every great journey starts with a single step.” – Maya Angelou Elke grote reis begint met een enkele stap.

Uit de war

Eigenlijk weet ik wel waarom perfectionisme steeds als een irritante pop-up opduikt zodra ik probeer op uitmuntendheid te focussen. Perfectionisme lijkt een deugd, maar is een look-a-like met een andere bedoeling. Ik verwar perfectionisme met uitmuntendheid, terwijl perfectionisme eigenlijk de vijand ervan is (lees meer over dit nabije-vijand-concept van Brene Brown in mijn blog over dienstbaarheid).

Met dit in mijn achterhoofd, lees ik de deugdenkaart uitmuntendheid nog een keer aandachtig. Weer vind ik nergens een verwijzing naar het woord 'perfect', maar er valt me een ander woord op: liefde. In de eerste zin: “Wanneer liefde en vakkundigheid samenwerken, kan je een meesterwerk verwachten.” – John Ruskin. En in de laatste zin: Ik werk met liefde.

Ik denk dat liefde mij uit de verwarring kan helpen. Liefde als hulpdeugd die maakt dat ik uitmuntendheid kan onderscheiden van perfectionisme.  

• Perfectionisme zegt: teleurstelling over een resultaat doet pijn, dat moet ik voorkomen.

• Liefde zegt: teleurstelling doet pijn, maar je hebt er de kracht voor.

• Uitmuntendheid zegt: teleurstelling kan een les zijn die je helpt ontwikkelen.

• Perfectionisme zegt: als je het niet goed kunt doen, kun je het net zo goed niet doen.

• Liefde zegt: wat met liefde wordt gedaan, is goed gedaan.

• Uitmuntendheid zegt: 'je best doen' is belangrijk, maar 'doen' is het allerbelangrijkste.

• Perfectionisme zegt: niet goed is hetzelfde als fout.

• Liefde zegt: het leven heeft veel kleuren, het is niet zwart-wit.

• Uitmuntendheid zegt: je talenten zijn een geschenk om mee te spelen, zodat je kunt ontdekken waar je van houdt en wat jij vanuit liefde aan de wereld kunt bijdragen.

Ik hoop de komende maand, met hulp van liefde, meer en meer perfectionisme los te laten en een (volgende) stap te zetten op het pad naar vriendschap met uitmuntendheid!

---

Reflectievragen

1. Hoe is jouw relatie met uitmuntendheid? Vriendschappelijk? Warm? Merk jij ook dat er iets is dat het moeilijk maakt om op uitmuntendheid te focussen? Heb je enig idee wat dat zou kunnen zijn?

2. Welke deugd kan jou helpen om deze maand ontspannen met uitmuntendheid om te gaan?

3. Een jaar geleden werd uitmuntendheid gekozen als deugd van de maand december 2025 om je te helpen reflecteren: – wat ging heel goed dit jaar? – waar heb je je vakkundigheid verbeterd en/of ingezet? – hoe kun je deze maand je werk met liefde doen?

---

Ik ben Anja Bol, deugdenenthousiasteling en vormgever van eigenwijze verhalen bij Studio Boldly. Als ondernemer met beperkte energie en concentratie, introvert en creatieve duizendpoot, weet ik hoe belangrijk het is om trouw te zijn aan jezelf, aan je eigenheid. Ik help vrouwelijke solo-ondernemers hun eigenheid te ontdekken, te omarmen en vervolgens te vertalen naar een huisstijl en/of boekontwerp.